Magazine William Forsythe, de balletvernieuwer
  1. Magazine
  2. William Forsythe, de balletvernieuwer
  • 28 Mar 2019
  • Leestijd: 4 minuten

William Forsythe, de balletvernieuwer

Er zijn maar weinig choreografen die de balletwereld zo sterk veranderd hebben als William Forsythe (1949). Zijn radicale werken hebben het ballet meer naar de tegenwoordige tijd getrokken.

William Forsythe (New York City, 1949) groeide op als een groot fan van Fred Astaire. Hij studeerde klassieke en moderne dans aan de Jacksonville Universiteit in Florida en ging later naar de Joffrey Ballet School. In 1973 nodigde choreograaf en artistiek leider John Cranko hem uit om naar Duitsland te komen en bij zijn Stuttgarter Ballett te komen dansen. Daar én bij andere gezelschappen waaronder Nederlands Dans Theater, ontwikkelde Forsythe zijn talenten als choreograaf. Dit leidde in 1984 tot zijn benoeming tot artistiek directeur van het Ballett Frankfurt. Met dit gezelschap vierde Forsythe gedurende twintig jaar wereldwijde successen met onder meer ArtifactDecreation en Kammer/Kammer. Na opheffing van Ballett Frankfurt in 2004, formeerde hij The Forsythe Company, met als vaste standplaatsen Frankfurt en Dresden.

Dans als medium

Forsythe’s streven naar het perfecte theater komt uit Boeddhistische motieven voort: ‘Wanneer ik het theater binnenga heb ik geen antwoorden, en wanneer ik eruit kom weet ik nog minder.’ Forsythe ziet dans niet als een emotioneel of psychologisch vehikel maar als een proces van abstractie, als een vorm van denken, als een medium waarmee hij vorm kan construeren, analyseren en transformeren. Met zijn choreografieopvattingen heeft hij de belangrijkste internationale kunststromingen van onze tijd geïnspireerd.

De laatste keer dat Het Nationale Ballet Forsythe danste, was in 2012, met het programma Bill & Mr. B. Naast een werk van Balanchine bestond dit programma uit twee choreografieën van zijn hand, Steptext en The Second Detail, beide kenmerkend voor zijn oeuvre en voor zijn onderzoek naar de taal van het klassieke ballet en de fysieke mogelijkheden van het danserslijf.

Tornen aan de ‘wetten’

Dat Forsythe bij Het Nationale Ballet in 2012 met Balanchine werd gecombineerd, had alles te maken met het feit dat beide choreografen de academische dans op een geheel eigen manier wisten op te schudden en te verrijken. Balanchine (1904-1983) ging hem hier in voor, maar ... anders dan deze artistieke vader stelde Forsythe zich bij ‘de balletwetten’ wél vragen. Hij meende dat deze wetten een optimaal gebruik van het idioom, waaronder ook de fysieke mogelijkheden, in de weg stonden. Stelselmatig begon hij de sterke nadruk op frontale presentatie, symmetrie en de logica van de balletzinsbouw los te peuteren en op te schudden.

Hij legde het onderliggende systeem van de academische dans bloot en demonteerde het tot op het bot. Het doorvorsen van het balletidioom werd bij hem een oneindig onderzoek naar de mogelijkheden van het getrainde lichaam, van waaruit – mede door improvisatie - onverwachte vormen en combinaties gecreëerd konden worden. Het proces werd voor hem hierdoor net zo belangrijk als het eindproduct. De grenzen van het academische ballet én die van het menselijk lichaam worden tot  het uiterste opgerekt. In zijn choreografieën schuurt  het ballet ‘gevaarlijk dicht tegen het onmogelijke’ aan. Waar zijn eerdere werk nog sterk gebaseerd was op de principes van academische dans, werd zijn latere werk een steeds grilliger complex van ruimte, tijd en energie. Maar toch is volgens Forsythe ook daarin de ‘moedertaal’, de ballettechniek, nog altijd herkenbaar.

Forsythe’s werkwijze doet denken aan die van de postmodernistische choreograaf Merce Cunningham, die niet alleen het balletidioom maar ook zijn éigen ingesleten ‘wetmatigheden’ wist uit te schakelen met behulp van toevalsprocedures en computerprogramma’s. Toch ziet Forsythe zelf vooral Balanchine als zijn ‘artistieke vader’. Met Artifact, de choreografie waarmee hij in 1984 wereldwijd doorbrak, bracht hij hem een eerbetoon. ‘Als blijk van dank', zoals hij zei, ‘voor alles wat ik geleerd heb van het kijken naar zijn werk’.

Bekroning

Het werk van Forsythe wordt over de hele wereld gedanst door gezelschappen als Marijinski, New York City Ballet, San Francisco Ballet, National Ballet of Canada en Semperoper Ballett, Dresden.

Forsythe is veelvuldig geëerd met onder andere de New York Dance 'Bessie' Awards, twee Olivier Awards en de Nijinsky Award. In 1999 werd hij benoemd tot Commandeur des Arts et Lettres. In 2010 werd hij op de Biënnale van Venetië onderscheiden met een Gouden Leeuw, als bekroning voor zijn oeuvre en bijdrage aan de ontwikkeling van de kunstvorm dans. In 2012 ontving hij de Samuel H Scripps / American Dance Festival Award for Lifetime Achievement en in 2016 de Grand Prix de la SACD.

Forsythe heeft met zijn inzicht in de flexibiliteit en de mogelijkheden die inherent zijn aan de taal van de dans, een grote invloed gehad op de wijze waarop er tegenwoordig over dans wordt gedacht. Momenteel is hij professor dans en artistiek adviseur van het Choreographic Institute van de University of Southern California Glorya Kaufman School of Dance.

YouTube

Website William Forsythe

Ook interessant