De Nationale Opera presenteert

SYMPOSION Peter Schat (1935-2003)

Deze productie was te zien in april 1994

Symposion

Peter Schat
Opera in twee akten
Libretto van Gerrit Komrij
Wereldpremière 29 april 1994, Het Muziektheater, Amsterdam

Deze productie

Nieuwe productie
Première 29 april 1994
Wereldpremière

Het verhaal

EERSTE BEDRIJF

Eerste scène - De Trein

Een spoorwegstation in de provincie. Onrustig en gespannen staat Pjotr Iljitsj Tsjaikovski op het punt om naar Sint Petersburg te vertrekken voor de première van zijn Zesde Symfonie. Zijn broer Modest verzekert hem dat het een groot succes zal worden, maar Pjotr Iljitsj blijft somber. Altijd onzeker over zijn positie in de wereld, geeft hij zich voor een edelman uit, zodat de stationschef gedwongen is voor hem en zijn medereizigers een coupé te zoeken.
 
Vladimir, Pjotr Iljitsj’s geliefde neef, arriveert met Dr. Bertenson, de lijfarts van de componist. Pjotr Iljitsj neemt zijn neef terzijde en vertelt hem dat hij de inspiratie is van zijn kunst en leven. Ineens raakt de componist in paniek: hij heeft zijn portefeuille en papieren aan de stationschef gegeven en vreest dat zijn bedrog zal uitkomen. De stationschef geeft de bescheiden echter ongeopend terug. Terwijl Modest hem ondervraagt, vertelt de ambtenaar hoezeer iedereen in zijn dorp de muziek van Tsjaikovski bewondert. Zijn lovende woorden maken dat de componist alleen maar des te verlan- gender is om te vertrekken. De trein rijdt het station uit.
 
Tweede scène - Het Hof
 
Het Winterpaleis. De tsaar en tsarina, gekooid in een liefdeloos huwelijk, zijn voortdurend aan het ruziën. In bijzijn van de hovelingen spreekt de tsarina haar afkeuring uit over Tsjaikovski’s 'onnatuurlijke’ verhouding met zijn neef: er moet een raad worden gevormd die Tsjaikovski op zijn laakbare gedrag moet wijzen. Na een tevergeefse poging om zijn geliefde componist te verdedigen, gaat de tsaar door de knieën en beveelt opperrechter Yakobi om een ereraad te vormen.
 
Derde scène - Het Droombeeld
 
Tsjaikovski’s huis. Pjotr Iljitsj is bezig aan een nieuw ballet dat gebaseerd is op het verhaal over het ontstaan van de liefde in Plato’s Symposium. Vladimir slaat zijn oom gade en probeert zich het nieuwe werk voor te stellen. Terwijl het ballet achter hen vorm aanneemt, omhelzen oom en neef elkaar.
 
Vierde scène - De Ereraad
 
Yakobi’s huis. Yakobi roept de raad bijeen en maakt zijn plan bekend. Tsjaikovski moet zelfmoord plegen om te boeten voor zijn homoseksuele gedragingen maar, om de betrokkenheid van de tsaar te verhullen, moet het lijken alsof hij een natuurlijke dood gestorven is. Dr. Bertenson, de beste vriend van de componist, zal het gif leveren. Zijn eigen zwakheid vervloekend, voegt Bertenson zich naar de wil van de ereraad.
 
Vijfde scène - Het Gastmaal
 
Tsjaikovski’s huis. Enkele leden van de raad zeggen de componist dat hij ten huize van Yakobi wordt verwacht. Van angstige voorgevoelens bevangen droomt Pjotr Iljitsj dat hij aan Agathons gastmaal in het oude Griekenland aanzit. Agathon (gespeeld door Vladimir) zingt een ode op de liefde en maant Pjotr Iljitsj zich bij de kring van dansende, liefhebbende mannen te voegen. De componist kan dit niet; de oproep van de raad heeft hem beangstigd. Het droombeeld vervaagt en Pjotr Iljitsj bereidt zich voor op de fatale bijeenkomst.
 
Zesde scène - De Beproeving
 
Yakobi’s huis. Pjotr Iljitsj verschijnt voor de Ereraad. Yakobi verklaart dat sodomie een misdrijf tegen de staat is; alleen door zelfmoord te plegen kan Pjotr Iljitsj publiekelijke verguizing voorkomen. De componist verdedigt zich, maar de raad is onvermurwbaar. Zijn muziekuitgever zal hem het gif brengen en in de overlijdensakte zal Dr. Bertenson cholera als doodsoorzaak opgeven. Pjotr Iljitsj gaat haastig af, van afschuw vervuld over deze samenzwering van zijn beste vrienden. Yakobi waarschuwt zijn vrouw dat zij het geheim van de Ereraad 'tot het eind der tijden’ moet bewaren.
 
TWEEDE BEDRIJF
 
Zevende scène - Het Gif
 
Tsjaikovski’s huis. Na de bijeenkomst is Pjotr Iljitsj bezeten van doodsgedachten. Zijn muziekuitgever brengt hem het gif. Uitgeput en verslagen drinkt de componist het gif op en zegt de uitgever te verdwijnen.
 
Achtste scène - De Droomwandeling 
 
In het dodenrijk. In een droom ziet Pjotr Iljitsj Diotima van Mantinea, Socrates’ leermeesteres. Eerst is hij bang, maar als hij Agathon tussen de geesten der doden ziet, vat hij moed. Agathon voert de componist steeds verder het dodenrijk in. Doodsbang rukt Pjotr Iljitsj zich los. Zijn broer en bedienden treffen hem in doodsstrijd aan.
 
Negende scène - De Macht
 
Het Winterpaleis. De tsaar en tsarina zitten te ruziën over Yakobi’s raad. De tsaar zegt dat hij de componist alleen wilde laten waarschuwen; het was niet zijn bedoeling dat hij werd vermoord. Hij ontbiedt Yakobi en zegt hem het besluit van de raad ongedaan te maken. Daarvoor is het nu te laat, aldus Yakobi, de componist is al stervende. De tsarina lacht.
 
Tiende scène - Het Doodsbed
 
Tsjaikovski’s huis. Modest vertelt Dr. Bertenson dat Pjotr Iljitsj weigert hem te ontvangen. Pjotr Iljitsj verwoordt zijn afschuw over de kleingeestige lieden die hem hebben belaagd. Hij prijst de muziek, liefde en zingenot, onderwijl wild door de kamer dansend, tot hij neerstort. Dr. Bertenson, die uiteindelijk toch wordt geroepen, smeekt Pjotr Iljitsj om vergiffenis. De componist sterft in de armen van zijn neef, terwijl de dokter Modest de gruwelijke waarheid vertelt.
 
Elfde scène - Het Requiem
 
Een kerk. Tsjaikovski ligt opgebaard en heel Rusland rouwt om zijn plotselinge dood. De tsaar en tsarina staan te huilen bij zijn baar. Ineens stormt Vladimir naar voren en kust zijn oom op de mond, tot grote afschuw van de menigte. Modest loodst hem weg terwijl de meute uiteengaat.
 
Twaalfde scène - De Trein
 
Een spoorwegstation. Hevig geschokt over Pjotr Iljitsj’s dood, wordt Vladimir gecondoleerd door de stationschef. Terwijl zijn oom hem in een droombeeld verschijnt, begrijpt hij eindelijk de betekenis van hun liefde. Modest en Vladimir stappen de trein in, terwijl Dr. Bertenson betreurt dat hij Pjotr Iljitsj heeft verraden. De trein rijdt het station uit.

Team, Cast en Koor

Muzikale leiding 
Hans Vonk
Regie 
Ian Strasfogel
Decor 
Floris Guntenaar
Kostuums 
Jorge Jara
Licht 
James F. Ingalls
Choreografie 
Ted Brandsen
Orkest 
Nederlands Philharmonisch Orkest
Koor 
Koor van De Nederlandse Opera
Instudering koor 
Winfried Maczewski
 
Ballet 
Het Nationale Ballet
Peter Iljitsj Tsjaikovski 
Dale Duesing
Vladimir Davidov / Agathon 
Thomas Randle
Modest Tsjaikovski 
Charles van Tassel
Dokter Bertenson 
Harry Peeters
De tsaar 
Pieter van den Berg
De tsarina 
Anne Maria Dur
Yakobi, de procureur 
René Claassen
Mevrouw Yakobi 
Leonie Schoon
Diotima van Mantinea 
Ellen Schuring
De stationschef 
Hein Meens
De muziekuitgever 
Jan Derksen