De Nationale Opera presenteert

Król Roger Karol Szymanowski (1882-1937)

Deze productie was te zien in oktober 2000

KRÓL ROGER

Karol Szymanowski
Opera in drie bedrijven, op. 46
Libretto van Jaroslaw Iwaszkiewicz en Karol Szymanowski
Wereldpremière 19 juni 1926, Wielki Theater, Warschau

 

DEZE PRODUCTIE

Nieuwe productie
Première 2 oktober 2000

Over de opera

Wat voor bijna alle Europese klassieke muziek geldt, is ook van toepassing voor de situatie in Polen: de wortels van de kunstmuziek liggen in de aanvankelijk alleen gezongen volksmuziek. Niet alleen de oudst overgeleverde volksmuziek, maar ook de op haar gebaseerde religieuze muziek stamt uit de periode van vóór het jaar 1000. Daarnaast is Polen de bakermat van vele dansritmen en dansmelodieën, die zich in de loop der eeuwen over geheel Europa hebben verspreid. Nadat Polen in de 1918 een zelfstandige staat werd, zochten Poolse componisten aansluiting in de West-Europese muziekcentra Berlijn, Wenen en Parijs. Zij keerden zich tegen een ‘nationale’ stijl en toonden grote interesse voor Stravinsky of de twaalftoonstechniek. Deze ontwikkeling werd met de Russische bezetting in 1945 radicaal afgesloten.

Een componist die in de eerste jaren van de twintigste eeuw afreisde van Oekraïene en Polen naar West-Europa was Karol Maciej Szymanowksi. Hoewel de plannen voor Król Roger pas in 1918 concrete vorm aannamen, had Szymanowski zich al eerder in composities beziggehouden met het thema van de tweestrijd tussen lichaam en geest, driftleven en redelijkheid, physis (natuurlijke aard) en nomos (aangeleerde aard). De innerlijke strijd om een balans tussen lichaan en geest in de mens inspireert kunstenaars en filosofen al eeuwenlang. Szymanowski ‘overmeesterde’ deze strijd, niet alleen in zijn opera Król Roger, maar ook in zijn persoonlijke leven. Alleen: het blijft altijd de vraag of ‘overmeesteren’ ook ‘overwinnen’ insluit…

‘Boven elke twijfel verheven lijkt mij het besef dat de individuele ontwikkeling van de mens niets anders is dan een stapsgewijs vrijmaken van het ware zielenleven, dat in zijn zich nog steeds ontwikkelende bewustzijn vorm krijgt – het is een bevrijding van de almacht van de natuurlijke oerinstincten. Maar wij willen hier alleen maar over de liefde spreken. Waarlijk, hoe oneindig en schitterend was toch de weg vanaf het oerinstinct, dat bewust de volledige liefde in de natuur uitdrukte, naar de gecompliceerde psychische mechanismen, die zijn tegenhanger in de geciviliseerde wereld zijn.’ – Karol Szymanowski, vertaald door Willem Bruls.

Over deze productie

Bij het begin van het nieuwe seizoen bij de Nederlandse Opera valt de programmering – behalve door vele andere bijzonderheden – onder meer op door de keuze van de decorontwerpers. Vijf van de zes nieuwe producties worden ontworpen door vormgevers die tot nu toe nog niet in Amsterdam hebben gewerkt. Met Erich Wonder en Frank Philipp Schlössmann spant DNO een boog van een van de belangrijkste theater-estheten van de laatste decennia tot een van de meest succesvolle jonge vormgevers uit de recentste tijd. Voor Król Roger is er samengewerkt met die jonge succesvolle vormgever, Erich Wonder.

De Duitse regisseur Johannes Schaaf was al enkele keren te gast in Amsterdam. Hij was verantwoordelijk voor Die Fledermaus, Fidelio en Jevgeni Onjegin, een productie die dit seizoen in reprise zal gaan. In regisseert hij een nieuwe productie van Król Roger van Karol Szymanowski. Eén thema dat in veel van de producties van Schaaf terugkeert, is dat van het ritueel dat zijn inhoudelijke betekenis verloren heeft, maar dat als een lege huls blijft voortbestaan.

‘Toegang tot Król Roger kreeg ik in eerste instantie niet door het verhaal of de tekst, maar door de muziek van de opera. Je kunt de stijl van Szymanowski eigenlijk met niets vergelijken. Er zijn natuurlijk invloeden aan te wijzen – […] – maar dat neemt niet weg dat zijn idioom volledig eigen en persoonlijk is.’ – Johannes Schaaf

HET VERHAAL

Koning Roger, zijn vrouw Roxane en zijn raadgever Edrisi voegen zich bij het volk voor de eredienst. Prelaten berichten de koning over een jonge, mooie herder, wiens blasfemische cultus al vele volgelingen heeft. Roger laat de herder bij zich brengen. De geestelijken en het door hen opgehitste volk eisen een veroordeling van de herder, maar deze maakt door zijn mildheid een sterke indruk op Roger, Roxane en Edrisi. De koning laat de herder in vrijheid, maar verordonneert wel zijn komst naar het paleis.

Tijdens het wachten beklaagt Roger zich bij Edrisi dat Roxane niet meer van hem houdt. De herder weet Roxane en vele hovelingen in zijn ban te brengen, en wanneer vier hem begeleidende muzikanten betoverende muziek spelen, vervalt iedereen in een uitzinnige vreugdedans. Alleen Roger kan weerstand bieden en beveelt de herder te ketenen. Maar deze verbreekt de zware kettingen met gemak en roept allen op hem te volgen naar het land van de eeuwige vrijheid. Roger en Edrisi blijven als enigen achter. De koning geeft zijn kroon op en gaat als pelgrim op zoek naar Roxane en de herder.

Na een lange zoektocht, vergezeld door Edrisi, roept Roger luid om Roxane, die hem eerst van veraf antwoordt. Zij bejubelt de cultus van de herder, die haar lijdzame leven heeft verhelderd. Roger en Roxane ontsteken een offervuur en de herder verschijnt nu in zijn ware gedaante, als de god Dionysus. In extase begroet Roger de opkomende zon.

Team, Cast en Koor

Muzikale leiding 
Hartmut Haenchen
Regie 
Johannes Schaaf
Decor 
Erich Wonder
Kostuums 
Kathrin Brose
Licht 
Manfred Voss
Choreografie 
Bambi Uden
Dramaturgie 
Klaus Bertisch
Orkest 
Residentie Orkest
Koor 
Koor van De Nederlandse Opera
Instudering koor 
Winfried Maczewski
Kinderkoor 
Het Nationaal Kinderkoor
Instudering kinderkoor 
Wilma ten Wolde
Roger II, koning van Sicilië 
James Johnson
Roksana 
Brigitte Hahn
Edrisi, Arabische geleerde 
Douglas Nasrawi
De herder 
Piotr Beczala
Aartsbisschop 
Marek Gasteczki
Dyakonissa 
Jill Grove