De Nationale Opera presenteert

The Bassarids Hans Werner Henze (1926-2012)

Deze productie was te zien in december 2005

THE BASSARIDS

Hans Werner Henze
Music drama in one act 
Libretto van Wystan Hugh Auden en Chester Kallman
Wereldpremière 6 augustus 1966, Großes Festspielhaus, Salzburg

 

DEZE PRODUCTIE

Nieuwe productie
Première 4 december 2005

Over de opera

Op basis van Euripides’ tragedie 'Bacchanten' schreven de twee librettisten een tekstboek waarin Ratio en Eros met elkaar in conflict raken. Als personificatie van deze beide principes figureert enerzijds Pentheus, die een verbod uitvaardigt waardoor hij elke vorm van zinnelijk genot wil uitroeien, anderzijds Dionysus, die door roesachtige extase iedereen tot zijn cultus weet te verleiden. De componist, die zich in de ontstaansperiode vooral met de grote vormen van symfonische muziek bezighield, heeft dit werk gecomponeerd als een symfonie in vier delen. Met de vraag welke rol sensualiteit en intellect in de kunst en in het leven spelen, richt hij zich tot de toeschouwer, en probeert zodoende een brug te slaan van de Oudheid naar nu en de nieuwe tijd aan de antieke mythe te toetsen. Geen van beide principes zal uiteindelijk zegevieren, want Pentheus wordt zelf het slachtoffer van zijn eigen strikte verboden, terwijl Dionysus het koningshuis van Thebe te gronde richt. 

‘De Dionysische kunst wil ons overtuigen van het eeuwige genot van het bestaan; alleen moeten wij dit genot niet in de verschijnselen zelf zoeken, maar in wat erachter ligt.’ - Friedrich Nietzsche

Het verhaal

De oude stichter van Thebe, Cadmus, heeft de macht overgedragen aan zijn kleinzoon Pentheus, die wordt toegejuicht door het volk. Plotseling verkondigt een stem dat de nieuwe god Dionysus – zoon van Zeus en Cadmus’ dochter Semele – naar Thebe is gekomen om zijn dode moeder te eren, die daar begraven ligt. Allen snellen weg naar de berg Cytheron om hem te begroeten, onder hen de ziener Tiresias. De vrome Pentheus wil het veelgodendom afschaffen ten gunste van het monotheïsme; hij laat de Dionysus-cultus verbieden en dooft met zijn mantel de vlam op het graf van Semele. Weer klinkt de stem, en nu geven ook Cadmus, Pentheus’ moeder Agave en zijn voedster Beroe gehoor aan de oproep.

Pentheus laat alle Bassariden (Dionysus-aanhangers) arresteren, evenals een vreemdeling, die hij aanziet voor een priester van die god. Tijdens het verhoor is Agave nog geheel in trance. Pentheus legt haar en haar zuster Autonoe huisarrest op en geeft opdracht het huis van Tiresias in brand te steken. Hij dreigt de vreemdeling met de dood, maar deze is niet bang en vertelt over Dionysus’ reis naar Naxos.

Door een aardbeving stort de gevangenis in en allen zijn vrij. Zij haasten zich terug naar de Cytheron, en de vlam op Semeles graf laait weer op. Pentheus bekijkt in een spiegel wat er allemaal op de berg gebeurt. Om alles beter te zien begeeft hij zich op aanraden van de vreemdeling in vrouwenkleren daarheen. De Bassariden ontmaskeren Pentheus echter als een spion en verscheuren hem, in trance aangevoerd door Agave.
De dode koning wordt in triomf de stad binnengedragen. Als ze uit haar roes ontwaakt, beseft Agave dat zij niet de kop van een leeuw in haar armen houdt, maar het hoofd van haar eigen zoon. Dionysus (de vreemdeling) maakt zich kenbaar en maakt een eind aan alle klaagzangen. Hij verbant Cadmus, Agave en haar zuster Autonoe uit Thebe en laat het paleis in vlammen opgaan.

Team, Cast en Koor

Muzikale leiding 
Ingo Metzmacher
Regie 
Peter Stein
Decor / Kostuums 
Moidele Bickel
Licht 
Duane Schuler
Movement director 
Denni Sayers
Koor 
Koor van De Nederlandse Opera
Instudering koor 
Winfried Maczewski
Dionysus/Voice/Stranger 
Thomas Randle
Pentheus 
Detlef Roth
Cadmus 
Kenneth Cox
Tiresias 
Chris Merritt
Captain of the Royal Guard 
Robert Bork
Agave 
Kristine Ciesinski
Autonoe 
Margarita De Arellano
Beroe 
Anne Gjevang

Muziek

Nederlands Philharmonisch Orkest

Het Nederlands Philharmonisch Orkest | Nederlands Kamerorkest behoort als vaste orkestpartner van De Nationale Opera tot de beste Europese operaorkesten. Marc Albrecht is sinds 2011 chef-dirigent van het NedPhO|NKO en van De Nationale Opera. Hij leidde onder meer spraakmakende producties van Die Frau ohne Schatten, Schatzgräber, Elektra en Die Meistersinger. Het orkest boekte ook een groot succes met de integrale uitvoering van Der Ring des Nibelungen onder leiding van Hartmut Haenchen.

Het NedPhO|NKO presenteert zich nationaal en internationaal ook in een gevarieerde concertprogrammering. Thuiszaal is Het Koninklijk Concertgebouw. Het orkest verbindt artistieke excellentie met gastvrijheid voor een breed publiek en neemt verantwoordelijkheid voor de toekomst met omvangrijke programma’s voor educatie en talentontwikkeling. Klassieke muziek wordt zo bereikbaar voor iedereen.

    di 28 jan Kasper Jansen, NRC Handelsblad

    Het loopt uit op een schokkende, felrealistisch uitgevoerde afrekening in het goddelijke milieu. Als wilde beesten verscheuren de bacchanten Pentheus [...]. Pentheus' moeder Agave doet er fanatiek aan mee, voor ze met het losse hoofd van haar zoon half verdoofd tot inzicht komt. In de vertolking van Kristine Ciesinski is het een verbijsterende, bijna murw makende ervaring.

    di 28 jan Andrew Clark, Financial Times

    [...] it is a splendid show in all senses - faithfully but not slavishly staged by Peter Stein, beautifully conducted by Ingo Metzmacher [...] and received by with rapt attention by an enthusiastic audience. [...] In a near-flawless cast Tom Randle's charismatic Dionysus - a part that could have been written for his sensuous timbre - was outstanding [...] This is the most important opera production I have seen in 2005. It was doubtless expensive to mount, and it presupposes an open-minded public, but it is the sort of show that defines an opera company's credo.

    di 28 jan Frits van der Waa, de Volkskrant

    Stein heeft zijn [...] zangersploeg weten te bewegen tot een naturel acteerstijl zonder vocalistenfratsen. Kristine Ciesinski en Margarita De Arellano komen sterk voor de dag als moeder en tante, bas Kenneth Cox en tenor Chris Merritt [...] zijn krachtige ouden van dagen, en ondanks keelaandoeningen maken tenor Tom Randle en de Duitse bariton Detlef Roth indruk als Dionysus en Pentheus.