De Nationale Opera presenteert

Die Frau ohne Schatten Richard Strauss (1864-1949)

Deze productie was te zien in september 2008

Die Frau ohne Schatten

Richard Strauss
Oper in drei Akten
Libretto van Hugo von Hofmannsthal
Wereldpremière 10 oktober 1910, Staatsoper, Wenen

 

DEZE PRODUCTIE

Nieuwe productie voor De Nederlandse Opera
Naar een originele productie van het Grand Théâtre Genève
Première 1 september 2008

Over de opera

Strauss en Hofmannsthal beschouwden Die Frau ohne Schatten als het belangrijkste werk in hun gezamenlijk oeuvre. Het was hun ambitie de wereld een nieuwe Zauberflöte te schenken en, net als Mozart en Schikaneder, de werkelijkheid gestalte te geven in een sprookje. Het werk is een lofzang op de overlevingskracht van de mens en een pleidooi voor de rechten van het ongeboren leven. In het middelpunt van de handeling staat de keizerin, die afdaalt naar de mensenwereld: zij moet binnen drie dagen een schaduw zien te krijgen, anders moet zij naar het schimmenrijk terugkeren en zal haar geliefde keizer in steen veranderen. Haar voedster wil de vrouw van de textielverver Barak ertoe bewegen haar schaduw te verkopen. Maar de keizerin weet weerstand te bieden aan de verleiding haar eigen geluk te redden ten koste van arme mensen. Zij belichaamt het mozartiaanse ideaal van Eros en Humanitas.

Het verhaal

I
Tijdens een jacht heeft de keizer een witte gazelle verwond, die daarop veranderde in een jonge vrouw, de dochter van de geestenkoning. Hij maakte haar tot zijn keizerin. Haar voedster houdt haar gezelschap. Deze demonische vrouw, die de mensen haat, staat in verbinding met de woedende geestenkoning, die zijn dochter terug wil hebben. De keizerin is niet volledig vrouw geworden: ze heeft geen schaduw en verlangt niet naar kinderen. Dit kan haar man fataal worden, zoals diens valk meldt: als de keizerin niet snel een schaduw werpt, zal de keizer verstenen. Met haar voedster gaat de keizerin op weg om een vrouw te zoeken die haar schaduw – symbool voor vruchtbaarheid – wil verkopen. Barak de verver zorgt voor zijn vrouw en zijn drie broers. Het echtpaar is tot nu toe kinderloos gebleven. De voedster weet de vrouw over te halen tot een verbond, waarbij deze haar schaduw prijsgeeft. Na het vertrek van de keizerin en de voedster hoort de verversvrouw uit de pan waarin vijf visjes liggen te braden het gejammer van haar ongeboren kinderen. Als Barak thuiskomt, ziet hij hoe het echtelijk bed in tweeën is gesplitst.

II
De voedster probeert de verversvrouw aan te zetten tot overspel met een mooie jongeling. Barak weet niet wat er allemaal gebeurt, maar voelt een dreiging. De keizerin heeft medelijden met hem. De ververs­vrouw bekent haar man dat ze haar schaduw en daarmee haar ongeboren kinderen heeft verkwanseld. Als zijn broers een vuur aansteken, zien de vier mannen Baraks vrouw zonder schaduw staan. Barak vervloekt haar, maar als door een wonder wordt het hem belet dodelijk toe te steken. Hogere machten zijn hier in het spel.

III
Barak en zijn vrouw kunnen elkaar niet meer vinden, terwijl ze toch dicht bij elkaar zijn. De voedster wordt als straf voor haar intriges uit het geestenrijk verbannen naar de mensenwereld. De keizerin wordt zwaar op de proef gesteld. Stemmen zeggen haar dat ze van het levenswater moet drinken: de schaduw van de verversvrouw zal dan de hare zijn. Zij hoort de wanhopige stemmen van de twee echtelieden die elkaar niet kunnen vinden. Als zij de bijna versteende keizer ziet, weigert de keizerin toch te drinken van het water en redt daarmee de keizer, zichzelf en het verversechtpaar. Vreugdevol klinken de stemmen van de ongeboren kinderen.

Team, Cast en Koor

Muzikale leiding 
Marc Albrecht
Regie 
Andreas Homoki
Instudering regie 
Martin Gregor Lütje
Decor en kostuums 
Wolfgang Gussmann
Licht 
Franck Évin
Orkest 
Nederlands Philharmonisch Orkest
Koor 
Koor van De Nederlandse Opera
Instudering koor 
Martin Wright
Kinderkoor 
De Kickers van Muziekschool Waterland
o.l.v. Jan Maarten Koeman
Der Kaiser 
Klaus Florian Vogt
Die Kaiserin 
Gabriele Fontana
Die Amme 
Doris Soffel
Der Geisterbote 
Peteris Eglitis
Der Hüter der Schwelle des Tempels / Die Stimme des Falken 
Lenneke Ruiten
Eine Stimme von oben 
Corinne Romijn
Erscheinung eines Jünglings 
Jean-Léon Klostermann
Barak der Färber 
Terje Stensvold
Sein Weib 
Evelyn Herlitzius
Der Einäugige 
Roger Smeets
Der Einarmige 
Alexander Vassiliev
Der Bucklige 
Torsten Hofmann
Dienerinnen 
Lenneke Ruiten
Anneleen Bijnen
Inez Hafkamp
Die Stimmen der Wächter der Stadt 
Peter Arink
Leo Geers
Harry Teeuwen
Kinderstimmen 
Tomoko Makuuchi
Jeanneke van Buul
Ineke Berends
Bernadette Bouthoorn
Hiroko Mogaki
9 Dienerinnen 
Michaëla Karadjian
Vesna Miletic
Oleksandra Lenyshyn
Jeanette Roggeveen
Mary de Reus
Liesbeth van der Loop
Maartje de Lint
Myra Kroese
Maaike Molenaar

Nederlands Philharmonisch Orkest

Het Nederlands Philharmonisch Orkest | Nederlands Kamerorkest behoort als vaste orkestpartner van De Nationale Opera tot de beste Europese operaorkesten. Marc Albrecht is sinds 2011 chef-dirigent van het NedPhO|NKO en van De Nationale Opera. Hij leidde onder meer spraakmakende producties van Die Frau ohne Schatten, Schatzgräber, Elektra en Die Meistersinger. Het orkest boekte ook een groot succes met de integrale uitvoering van Der Ring des Nibelungen onder leiding van Hartmut Haenchen.

Het NedPhO|NKO presenteert zich nationaal en internationaal ook in een gevarieerde concertprogrammering. Thuiszaal is Het Koninklijk Concertgebouw. Het orkest verbindt artistieke excellentie met gastvrijheid voor een breed publiek en neemt verantwoordelijkheid voor de toekomst met omvangrijke programma’s voor educatie en talentontwikkeling. Klassieke muziek wordt zo bereikbaar voor iedereen.

    do 23 jan Kasper Jansen, NRC Handelsblad

    ‘Zelden in de nu 22-jarige geschiedenis van het Amsterdamse Muziektheater werd door zóveel grote stemmen zó krachtig gezongen en werd in de orkestbak zó overdonderend luid gespeeld als nu door het voortreffelijke Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Marc Albrecht in deze internationaal befaamde voorstelling van Andreas Homoki uit 1992. […] Die Frau ohne Schatten met vijftien solisten is hier een triomf van perfecte casting met onder anderen Klaus Florian Vogt (keizer), Gabriele Fontana (keizerin), Doris Soffel (voedster), Terje Stensvold (Barak), Evelyn Herlitzius (zijn vrouw). Het wonder van deze formidabele uitvoering is het onder leiding van de onvermoeibaar sterk dirigerende Marc Albrecht ineenvloeien van een aansprekende enscenering, met overweldigende muziek en zang. Zó hoort het in opera!’

    do 23 jan Erik Voermans, Het Parool

    ‘Dirigent Marc Albrecht werd als een held bejubeld. Al aan het einde van de tweede akte waren de bravo’s niet van de lucht […] Die bravo’s waren terecht. Het Nederlands Philharmonisch Orkest liet zich hoorbaar inspireren door Albrechts geestdrift en ging naarmate het einde vorderde steeds beter spelen; goed werd grandioos, en in alle gelederen. […] Ja, die Marc Albrecht moet maar snel worden teruggevraagd. Die Frau ohne Schatten is in essentie een wat uit de hand gelopen sprookje over loutering als weg naar het geluk (‘overwin uzelf en alles komt goed’) en Homoki’s regie in primaire kleuren en heldere beelden vormde een effectief contrapunt bij Strauss’ duizelingwekkend gevarieerde laat-romantische monsterpartituur. Bij De Nederlandse Opera mogen ze zichzelf bovendien feliciteren met een ijzersterke cast, zonder zelfs maar één zwakke plek. Wat een weelde. Klaus Florian Vogt is met zijn goddelijke tenorale timbre een ideale keizer. Alles klinkt volstrekt moeiteloos bij die man. Sopraan Gabriele Fontana maakt diepe indruk in haar veeleisende rol van keizerin, die van een frigide, meelijwekkend type verandert in een warmbloedige vrouw om van te houden. Hoogst overtuigend zijn ook Doris Soffel als de naargeestige voedster (wat een stem) en Evelyn Herlitzius als de vrouw van Barak. Prachtig zoals zij een vocale metamorfose ondergaat van een kijvende feeks naar een liefdevolle echtgenote. Maar wellicht het allermooist zingt basbariton Terje Stensvold in de rol van Barak, die eenvoud koppelt aan noblesse, en zelfs weet te ontroeren als hem door librettist Hugo von Hofmannsthal woorden als ‘heilige kracht’ en ‘zalige kroost’ in de mond worden gelegd. Waarlijk, het nieuwe operaseizoen had niet spectaculairder kunnen beginnen.’

    do 23 jan Roland de Beer, De Volkskrant

    ‘behalve een van Strauss’ fraaiste stukken, is het ook een van zijn veeleisendste. In de orkestbak zitten 110 musici, plus blazers en slagwerkers achter de coulissen. In het 24-koppige solo-rollenpakket zitten drie zware vrouwenpartijen. Goed dus dat er een paar voortreffelijke sopranen voor zijn gestrikt. Zoals Gabriele Fontana, een en al noblesse in haar rol van de onvruchtbare. Nog indrukwekkender: de katachtige Evelyn Herlitzius (Färberin) als haar tegenspeelster, mét schaduw en ontevreden met alles. Onvermoeibaar is de mezzo Doris Soffel, die het podium onveilig maakt als de spookachtige Voedster, schaduwkoopster. Muzikaal kon deze Frau nauwelijks gelukkiger uitpakken. Het Nederlands Philharmonisch Orkest blijkt het stuk beter dan voorheen in de vingers te hebben […] Met z’n celesta’s en glasharmonica voor de ‘magische toets’ staat het nu onder leiding van de jonge Duitser Marc Albrecht. Die weet met welke doseermiddelen hij een mega-crescendo moet opbouwen, maar vooral ook hoe je het sprookje vervolgens weer in kamermuzikale sferen leidt.'