De Nationale Opera presenteert

Ercole amante Francesco Cavalli (1602-1676)

Deze productie was te zien in januari 2009

Ercole armante

Francesco Cavalli
Opera in un prologo e cinque atti
Libretto van Francesco Buti
Balletmuziek van Jean-Baptiste Lully
Wereldpremière 7 februari 1662, Théâtre de la Cour, Parijs

 

Deze productie

Nieuwe productie
Première 11 januari 2009

Over de opera

Verrassend genoeg koos het Franse hof een Italiaanse componist om een opera ter gelegenheid van het huwelijk van Lodewijk XIV met Maria Theresia van Spanje te schrijven. Cavalli moest de geschiedenis van Hercules, Dejanira en Iole als allegorisch spektakel inclusief goddelijke verschijningen en toespelingen op het huwelijk van de Zonnekoning gestalte geven. In deze versie van het verhaal kan de door het gewaad van Nessus verbrande held in de epiloog door goddelijk ingrijpen alsnog naast de schoonheid Hebe, zijn kersverse echtgenote, zijn plaats op de Olympus innemen, waar hij evenals het pasgetrouwde koningspaar gehuldigd wordt. Met een vertraging van twee jaar kon het werk met intussen door Lully erbij gecomponeerde balletintermezzo’s worden bewonderd. Als opvolger van Monteverdi slaagde Cavalli erin het nog nieuwe genre verder te ontwikkelen en als populair amusementsdrama een andere gedaante te geven.

Het verhaal

Proloog
De Maan, de Tiber en een Koor van Rivieren kondigen het huwelijk van Lodewijk XIV en de Spaanse prinses Maria Theresa aan. Ze vergelijken deze verbintenis met die tussen Ercole (Hercules) en Bellezza (Schoonheid).

I
Ercole woont in zijn paleis met zijn vrouw Deianira en hun zoon Illo. Niettemin wil hij Iole huwen, de dochter van koning Eutiro. Zij en Illo houden van elkaar; daarom vroeg ze haar vader Ercoles aanzoek af te wijzen. Woedend doodde Ercole Eutiro en ontvoerde Iole. Deianira steunt de twee jonge geliefden. Ercole zoekt hulp bij Venere (Venus) als Iole zijn avances blijft afwijzen. Venere belooft haar magische krachten in te zetten en raadt Ercole aan Iole te verzoeken om een tête-à-tête. Giunone (Juno) wil ingrijpen met de hulp van Sonno (de Slaap).
II
Illo en Iole spreken over hun liefde. Een page verzoekt Iole namens Ercole om een afspraak. Licco, een dienaar van Deianira, hoort de page uit over Ercoles gevoelens voor Iole. Deianira luistert dit gesprek af.
III
Tijdens het gesprek tussen Ercole en Iole betovert Venere het meisje, zodat zij haar afkeer vergeet. Giunone verschijnt met Sonno en laat Ercole in slaap vallen. Ze draagt Iole op Ercole te doden. Illo neemt Iole echter net op tijd haar dolk af. Mercurio wekt Ercole, die Illo ervan beschuldigt hem te willen doden als hij hem met een dolk in zijn hand ziet. Aanvankelijk wil Ercole nu Illo en Deianira doden, maar door tussenkomst van Iole verzacht hij zijn besluit. Hij zal Deianira terugzenden naar haar vaderland, Illo laat hij gevangen zetten. Ercole vertrekt met Iole.
IV
Illo is opgesloten in een toren aan de kust. In een bootje komt Ercoles page hem een bericht brengen: om Illo's leven te redden moet Iole met Ercole trouwen. Illo smeekt de page Iole te laten weten dat hij zal sterven wanneer ze hem verlaat voor Ercole. Een storm steekt op, het bootje slaat om en de page verdrinkt. Wanhopig stort Illo zich in zee. Giunone redt hem echter met hulp van Nettuno (Neptunus). Deianira heeft Illo in zee zien springen en denkt dat hij dood is. Iole vraagt de geest van haar vader toestemming om met Ercole te trouwen en zo Illo te redden. De geest van Eutiro berispt Iole; hij zegt zich te zullen wreken op Ercole en Illo te redden. Iole wil zich van het leven beroven, maar Licco verhindert dit. Hij adviseert Deianira om Ercole het gewaad van de centaur Nessus aan te laten trekken. Alvorens te sterven had Nessus eens tegen Deianira gezegd dat het gewaad Ercole bij zijn vrouw zou terugbrengen als hij haar ontrouw zou worden.
V
In het dodenrijk verzamelt de schim van Eutiro alle slachtoffers van Ercole om zich gezamenlijk te wreken. Intussen bereiden Ercole en Iole de inzegening van hun huwelijk voor. Als de bruidegom het gewaad van Nessus aantrekt, wordt hij hierdoor verbrand en sterft een pijnlijke dood. Giunone verkondigt weldra dat Ercole in de hemel is opgenomen en daar getrouwd is met Bellezza, de jeugdige godin van de schoonheid. Nu staat niets het geluk van Illo en Iole meer in de weg.

Team, Cast en Koor

Muzikale leiding 
Ivor Bolton
Regie 
David Alden
Decor 
Paul Steinberg
Kostuums 
Constance Hoffman
Licht 
Adam Silverman
Choreografie 
Jonathan Lunn
Orkest 
Concerto Köln
Koor 
Koor van De Nederlandse Opera
Instudering koor 
Tim Brown
Martin Wright
Ercole 
Luca Pisaroni
Lole 
Veronica Cangemi
Giunone 
Anna Bonitatibus
Illo 
Jeremy Ovenden
Deianira 
Anna Maria Panzarella
Licco 
Marlin Miller
Nettuno / Tevere / Ombra di Eutiro 
Umberto Chiummo
La Bellezza / Venere 
Wilke te Brummelstroete
Cinzia / Pasitea / Ombra di Clerica 
Johannette Zomer
Mercurio / Ombra di Laomedonte 
Mark Tucker
Paggio / Ombra di Bussiride 
Tim Mead
    do 23 jan Kasper Jansen, NRC Handelsblad

    ‘Uitbundige kostumering, inventieve decors, verbluffende theatertechniek met kunst- en vliegwerk – het is er in Ercole amante in lang niet geziene en in verbazingwekkend oogverblindende overvloed. […] David Alden werd gisteravond in het Amsterdamse Muziektheater na de première van zijn nieuwe productie vol pracht en praal onthaald op unaniem bravogeroep […] De trouvaille van de enscenering van David Alden is de dubbelzinnige wijze waarop de titelrol van Hercules is gekarakteriseerd. Niet alleen is de mythische halfgod tegelijk de Franse Zonnekoning Lodewijk XIV, hij is zelf ook niet de onverslaanbare Hercules die hij voorwendt te zijn. […] Het is goed dat er zoveel is te zien, want de drieëneenhalf uur durende voorstelling is een hele zit. Niettemin, wordt er door door een cast met elf zangers in achttien rollen met verve geacteerd en gezongen. Voor de bariton Luca Pisaroni lijkt de titelrol door Cavalli en Alden op het lijf gecreëerd. Prachtig zingen ook Veronica Cangemi (Iole), Anna Bonitatibus (Giunone), Jeremy Ovenden (Illo) en Anna Maria Panzarella (Deianira). De muziek van Cavalli is van een grote en overrompelende rijkdom: contrastrijk en beeldend, zeer levendig en expressief gespeeld. […] Muzikaal het opzienbarendst is de schimmenscène met een schril en verschrikt klinkend koor van Zielen. Tegelijk is dat ook na de pauze dramatisch de sterkste scène. Enerverend is de wijze waarop de schim van Eutyrus zich met begeleiding van een bonkende pauk bevrijdt uit een doodskist.’

    do 23 jan Erik Voermans, Het Parool

    ‘de held Ercole/Hercules die in deze allegorie de Zonnekoning personifieert, is bij Alden een onverbeterlijk, honderd procent hormonaal voortgedreven schepsel, dat oogt als Conan the Barbarian, compleet met sterk vergrote biceps en lange blonde haren. En dat is nog maar het begin van een uiterst onderhoudende, vaak geestige en soms ontroerende voorstelling die in elk geval geen seconde verveelt. Ook decorman Paul Steinberg en kostuumontwerpster Constance Hoffman hebben schitterend werk afgeleverd. De veertien kwartieren die de avond duurt, vliegen voorbij. Ercole amante was destijds een wonder van vernieuwende toneeltechnieken en bij DNO is dat anno 2009 nog steeds zo. Alle bühnemachinerieën worden benut om het kijkspektakel te bevorderen. Griekse mythologie, vrij geïnterpreteerd door librettist Francesco Buti, wordt zo een bron van groot vermaak, met koren van zingende zombies, wezens uit de schilderijen van Hiëronymus Bosch, fantastische dansscènes (choreografie Jonathan Lunn) en een spectaculaire verschijning van zeegod Neptunus. Ook de kwaliteit van de muziek is hoog. […] Het eerste lamento van de door Hercules’ bedrogen echtgenote Deianira, de aria Ahi, ch’amarezza is van een hartverscheurende schoonheid, en zo zijn er meer grootse momenten. Concerto Köln brengt onder de bezielende leiding van Ivor Bolton de noten voortvarend, zij het niet altijd even subtiel, tot leven. […] De bas Luca Pisaroni was een overtuigend karikaturale Hercules, maar tenor Jeremy Ovenden maakte weinig indruk als zijn zoon Hyllus. Anna Maria Panzarella zong als Deianira oorstrelende lamenti en ook Veronica Cangemi als Iole zong een prima rol.’

    do 23 jan Hans Visser, Noordhollands Dagblad

    'Op basis van het materiaal dat van deze opera is overgeleverd zet De Nederlandse Opera in het Amsterdamse muziektheater deze maand een buitengewoon vermakelijke nieuwe productie neer. […] Het verhaal van de vorst die naast zijn eigen vrouw ook nog de geliefde van zijn zoon tot de zijne wil maken, wordt vrolijk in beeld gebracht. Het kan niet anders of de theatermakers uit de musicalwereld moeten hier hun ogen uitkijken. Regisseur David Alden laat niet alleen van alles ’gewoon’ uit de coulissen komen, maar ook uit de lucht en uit de vloer. Zonder dat dit alles overdreven aan doet. Om nog maar te zwijgen van een schooltje voorbij dobberende vissen en een bode in een bootje op de woelige baren. Altijd is zo’n effect weer goed voor een glimlach. En passant wordt met een scala aan kleurrijke kostuums en decors de sfeer van het Parijse hof smaakvol neergezet. Daar kom bij dat de regisseur op een buitengewoon verrassende en vermakelijke manier de figuur Ercole vermengt met Lodewijk XIV, destijds een gekend 'vreemdganger'. Van Cavalli’s partituur was nog slechts de basis aanwezig, maar voor deze voorstellingen werd een kleurrijke orkestpartij gemaakt in de geest van die tijd, muziek die met de specialisten van Concerto Köln onder leiding van Ivor Bolton net zo kleurrijk klinkt als dat het toneelbeeld oogt. De gein in het verhaal, de milde ironie, het komt allemaal tot zijn recht dankzij musici die hoorbaar lol hebben in hun werk. Dat geldt ook voor het koor en de solisten, die al het ware een feestje lijken te bouwen. Luca Pisaroni is in zijn titelrol niet alleen een groot zanger, maar ook een komisch talent. ’Ercole amante’ kent nauwelijks een opvoeringgeschiedenis, maar deze productie bewijst dat dit werk met zijn vaak expressieve barokmuziek, niet nog eens voor een paar eeuwen onder het stof hoeft te verdwijnen.’