De Nationale Opera presenteert

Émilie Kaija Saariaho (1952)

Deze productie was te zien in maart 2010

ÉMILIE

Kaija Saariaho
Opéra en neuf scènes
Libretto van Amin Maalouf
Wereldpremière 1 maart 2010, Opéra National de Lyon

 

DEZE PRODUCTIE

Première 18 maart 2010
Nieuwe productie voor Amsterdam
Gastvoorstellingen van Opéra national de Lyon
Gepresenteerd door Het Muziektheater Amsterdam i.s.m. De Nederlandse Opera
Oorspronkelijke coproductie van San Francisco Opera, Barbican Centre Londen en Opéra national de Lyon

Over de opera

In haar nieuwste opera schetst de Finse componiste Kaija Saariaho het leven van Emilie du Châtelet als aangrijpend monodrama in negen scènes. Deze eminente figuur uit het tijdperk van de Verlichting was haar tijdgenoten ver vooruit. Ofschoon getrouwd en meervoudig moeder had zij een langdurige liaison met Voltaire, in wie ze de liefde van haar leven gevonden meende te hebben. Hartstocht en wetenschap vormden de pijlers van haar bestaan, en op beide vlakken zocht ze samen met Voltaire naar ‘de waarheid’. Tussen al deze extremen tonen Saariaho en haar librettist Amin Maalouf Emilie in de laatste fase van haar leven. Ze stierf nadat ze een kind van haar jongere minnaar Saint-Lambert ter wereld had gebracht, maar kon nog wel haar levenswerk voltooien: de Franse vertaling van de Principia Mathematica van Isaac Newton. 

Het verhaal

Emilie du Châtelet is hoogzwanger van haar jongere minnaar, de dichter Saint-Lambert. Zij schrijft hem een brief vol overpeinzingen en voorgevoelens. Het is een dag na de voltooiing van haar vertaling van Newtons Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, vier dagen voordat zij het leven zal schenken aan een dochter, negen dagen voor haar sterfdag. Zij denkt terug aan de nachten vol passie met hem en met haar grote liefde Voltaire, maar ook aan het einde van hun liefde en aan de dood. Hoe zal men zich haar herinneren?
Door het verlies van haar grote liefde trok zij zich terug in de wereld van natuurkunde, astronomie, filosofie en metafysica. Met haar uiteenzetting over de eigenschappen van het element vuur pareerde zij vele mannelijke tijdgenoten en gooide zij hoge ogen in de wetenschappelijke kringen van Parijs.
Haar lichaam vervreemdt zich elke minuut meer van haar. Maar het besef van de naderende bevalling geeft haar ook de vreugde van het ter wereld brengen van een nieuw leven. Als het een meisje wordt, wenst Emilie haar al het geluk van de wereld dat zij als vrouw nodig zal hebben, een man zoals haar eigen vader die haar de wereld van wetenschap, talen en kunsten openbaarde, een waardige echtgenoot met begrip voor haar wezen, en minnaars zoals Voltaire en Saint-Lambert. Haar vrees om te sterven neemt af, maar het idee dat ze de publicatie van haar Newton-vertaling misschien niet meer meemaakt, lijkt ondraaglijk. Het boek ligt bij de drukker en slechts een paar aanpassingen wachten nog op haar scherpe blik. Emilie droomt weg bij de melancholische gedachte dat zij de aarde zal verlaten: zij zal de kleuren, de dromen en het leven missen.

Team en cast

Muzikale leiding 
Kazushi Ono
Regie 
François Girard
Decor 
François Séguin
Kostuums 
Thibault Vancraenenbroeck
Licht 
David Finn
Muzikale informatica 
Christophe Lebreton
Dramaturgie 
Serge Lamothe
Orkest 
Orchestre de l'Opéra national de Lyon
Emilie du Châtelet 
Karita Mattila /
Karen Vourc'h
    do 23 jan Kasper Jansen, NRC Handelsblad

    ‘Geen moeilijker en uitdagender genre in het muziektheater dan het monodrama met slechts één personage op het podium. Juist daarom schreef de Finse componiste Kaija Saariaho het anderhalf uur durende Émilie voor haar landgenote Karita Mattila. […] Mattila en Saariaho werden gisteravond na afloop luid en lang toegejuicht. Karita Mattila is met haar fenomenale dramatische en extatische hoogte een van de weinige ècht grote sopranen in het Muziektheater sinds de opening in 1986. En Kaija Saariaho is een internationaal gevierd componiste van direct aansprekende muziek. Haar L’ Amour de loin was vijf jaar geleden in de enscenering van Pierre Audi in het Holland Festival ook een enorm publiekssucces. Decorontwerper François Séguin maakt van het monodrama toch nog dubbelzinnig theater met een aantal stille personages. Hij plaatst de 18de eeuwse ‘femme savante’ Émilie du Châtelet in een planetarium. […] Het universum draait om Émilie, de mannen draaien als planeten haar heen, met hen voert zij haar eenzijdige dialogen, herinnerend aan de ‘stream of consciousness ’ van Virginia Woolf en de obsessieve briefschrijverij van professor Moses Herzog in Saul Bellows roman Herzog. Het is een vaak taai en lang afscheidscollege, een gezongen encyclopedisch traktaat over kunst en wetenschap. Roerend is alleen haar toespraak tot haar ongeboren kind. Net als in L’ Amour de loin combineert Saariaho declamatorische en lyrische zanglijnen met sfeervolle instrumentale muziek, interstellaire wolken van noten. Die verbinden een modern, maar niet avant-gardistisch kleurrijk idioom met de muziekhistorie. Volstrekt vanzelfsprekend zijn hier de verwijzingen naar Mahlers Das Lied vond der Erde. Ook dat eindigt in Der Abschied in het ronddraaiende universum: ‘ewig, ewig’.’

    do 23 jan Erik Voermans, Het Parool

    ‘Zelfs voor wie niet van moderne opera’s houdt en niet van melodieën die lastig meteen na te fluiten zijn, is Emilie, de nieuwe opera van de Finse componiste Kaija Saariaho, in één opzicht een ware traktatie. De traktatie Karita Mattila. […] Mattila heeft ook een interesse voor eigentijdse muziek – ongebruikelijk voor sopranen in de sterrencategorie – en zo kon het gebeuren dat ze een paar weken geleden in een kleiner operahuis, dat van Lyon, de wereldpremière zong van Emilie, de derde opera van haar landgenote Kaija Saariaho. Pierre Audi haakte daar als baas van De Nederlandse Opera én tegenwoordig ook van de Gastprogrammering slim op in, en haalde Mattila inclusief orkest en chef-dirigent van Lyon naar Amsterdam. […] ook nu was evident dat Mattila een stem heeft die je niet alledag op het podium hoort. Je zou bij zo veel klankschoonheid bijna vergeten dat ze eigenlijk nauwelijks kan acteren. Bij een monodrama als Emilie, die feitelijk bestaat uit een tachtig minuten durende monologue inérieur van de enige soliste, is dat wel een klein probleem. […] Op het toneel zit ze temidden van draaiende wereldbollen, in een schitterende belichting. Maar hoe goed het orkest ook speelt en hoe geweldig Mattila vaak ook zingt, deze Emilie raakt je niet. Om Mattila te horen zingen, zult u toch moeten gaan.’

    do 23 jan Frits van der Waa, De Volkskrant

    ‘Dood en liefde vinden in Émilie van Kaija Saariaho een complement in wetenschap en emotie. Dat zijn hier niet zozeer tegengestelden als wel grootheden die elkaar aanvullen. Die combinatie is even kenmerkend voor Saariaho’s muziek als voor het uitgebalanceerde libretto van Amin Maalouf. Saariaho […] gold dertig jaar terug al als een belofte. Die heeft ze de afgelopen tien jaar meer dan ooit waargemaakt met opera’s waarin innerlijke zoektochten worden geschraagd door muzikale en menselijke knowhow. Émilie, de derde in een reeks, is een absorberend monodrama over de even adellijke als geniale Émilie du Châtelet (1706-1749). Saariaho schreef het werk voor haar landgenote sopraan Karita Mattila, met wie ze al jaren samenwerkt, en die nu ook in twee van de drie Nederlandse voorstellingen de enige rol vertolkt. In negen taferelen toont Mattila de verschillende facetten van Émilie’s persoonlijkheid, gedragen door een bescheiden orkest dat onder aanvoering van Kazushi Ono een klankweelde ontvouwt die reikt van oplaaiende lyriek tot ongrijpbare geruisen. Het ruimtelijk uitgestuurde getwinkel van een klavecimbel speelt een voorname rol, evenals elektronische transposities van Mattila’s stem, die wonderlijke vocale schijngestalten teweegbrengen. Neerwaartse glissandi verklanken dood en vergetelheid, maar er is ook ruimte voor een bescheiden fanfare en heroïsche akkoorden die de immense omvang van de kosmos beklemtonen. Het moment suprême doet zich voor in het vierde tafereel, wanneer tijdens een wetenschappelijke uiteenzetting over kleurenleer alle planeten op één rij belanden, terwijl het muzikale weefsel wordt teruggebracht wordt tot één enkele toon, waarin natuurlijk toch weer een menigte aan klankkleuren schuilgaat. Als dat geen goddelijk inzicht is, is het in elk geval een sterk staaltje van illusiekunst.’