De Nationale Opera presenteert

Salome Richard Strauss (1864-1949)

Deze productie was te zien in november 2009

Salome

Richard Strauss
Musikdrama in einem Aufzuge, op. 54
Libretto van Richard Strauss, naar het boek van Oscar Wilde
Wereldpremière 9 december 1905, Hofoper, Dresden

 

Deze productie

Nieuwe productie voor De Nederlandse Opera
Première 10 november 2009
Coproductie met de Tokyo Nikikai Opera Foundation en Gothenburg Opera

Over de opera

Salome is de geschiedenis van de prinses uit Judea die verliefd wordt op de profeet Jochanaän en uiteindelijk, omdat ze door hem wordt afgewezen, zijn hoofd eist en dit ook krijgt. Richard Strauss baseerde zijn compositie op een zeer tekstgetrouwe Duitse bewerking van Oscar Wildes gelijknamige toneelstuk. De opera is typisch een werk van rond 1900. Geschreven in een tijd tussen vernieuwing en verval, voert het personages ten tonele die zich in een gelijksoortige constellatie bevinden. Als verwend kind wordt Salome beheerst door extreme verlangens. Ze gaat tot het uiterste om in een omgeving waarin alles excessief wordt uitgeleefd, toch liefde en aandacht te krijgen. Door suggestieve toonschildering en een zeer gevarieerd klankpalet slaagde Strauss erin een gistende, broeierige atmosfeer te scheppen. Met dit werk deed de moderne psychologie haar intrede op het operatoneel.

Het verhaal

Salome, de stiefdochter van koning Herodes van Judea, verlaat walgend het paleis, waar een orgie gaande is. Op het terras bevinden zich de kapitein van de lijfwacht Narraboth en een page, die verliefd op hem is. Narraboth heeft echter alleen maar oog voor de prinses. In een kerker zit Johannes de Doper (Jochanaan) opgesloten. Hij veroordeelt luidkeels de liederlijke levenswandel van Herodes en zijn vrouw, Herodias. Salome wil hem zien en ze haalt Narraboth ertoe over dat hij Jochanaan naar boven laat komen. De profeet kondigt de komst van de Verlosser aan. Salome voelt zich sterk tot hem aangetrokken, maar hij negeert haar. Als zij hem wil aanraken, stoot hij haar van zich af en keert terug in de kerker. Narraboth doorsteekt zich uit wanhoop.
Herodes komt Salome zoeken en glijdt uit over het bloed van Narraboth. Hij laat diens lijk wegslepen. Herodias en de joden dringen er bij de koning op aan Jochanaan te laten doden. Ontzag voor de heiligheid van de profeet weerhoudt Herodes daar echter van. Weer laat Jochanaan zich horen. Herodes vraagt Salome voor hem te dansen. Zij weigert aanvankelijk, maar stemt toe als haar stiefvader gezworen heeft elke wens van haar te vervullen. Na haar verleidelijke sluierdans eist Salome het hoofd van Jochanaan op een zilveren schaal, tot verrukking van haar moeder. Herodes is ontsteld en probeert zijn stiefdochter van haar wens af te brengen door haar zijn hele bezit aan te bieden. Salome laat zich niet vermurwen. Herodias rukt de doodsring van Herodes’ vinger en laat die naar de beul brengen, die afdaalt in de kerker en Jochanaan onthoofdt. Als de prinses het hoofd krijgt, kust ze in extase de dode lippen. Vol afschuw beveelt Herodes zijn soldaten Salome te doden.

Team en cast

Muzikale leiding 
Stefan Soltesz
Regie 
Peter Konwitschny
Decor en kostuums 
Johannes Leiacker
Licht 
Manfred Voss
Dramaturgie 
Bettina Bartz
Orkest 
Nederlands Philharmonisch Orkest
Herodes 
Gabriel Sadé
Herodias 
Doris Soffel
Salome 
Annalena Persson
Jochanaan 
Albert Dohmen
Narraboth 
Marcel Reijans
Ein Page der Herodias 
Barbara Kozelj
Juden 
Alasdair Elliott
Marcel Beekman
Jean-Léon Klostermann
Pascal Pittie
Andrew Greenan
Nazarener 
André Morsch
Julian Tovey
Soldaten 
Alexander Egorov,=
Patrick Schramm
Ein Cappadocier 
Jacques Does
Spreker 
Piet van Kempen

Nederlands Philharmonisch Orkest

Het Nederlands Philharmonisch Orkest | Nederlands Kamerorkest behoort als vaste orkestpartner van De Nationale Opera tot de beste Europese operaorkesten. Marc Albrecht is sinds 2011 chef-dirigent van het NedPhO|NKO en van De Nationale Opera. Hij leidde onder meer spraakmakende producties van Die Frau ohne Schatten, Schatzgräber, Elektra en Die Meistersinger. Het orkest boekte ook een groot succes met de integrale uitvoering van Der Ring des Nibelungen onder leiding van Hartmut Haenchen.

Het NedPhO|NKO presenteert zich nationaal en internationaal ook in een gevarieerde concertprogrammering. Thuiszaal is Het Koninklijk Concertgebouw. Het orkest verbindt artistieke excellentie met gastvrijheid voor een breed publiek en neemt verantwoordelijkheid voor de toekomst met omvangrijke programma’s voor educatie en talentontwikkeling. Klassieke muziek wordt zo bereikbaar voor iedereen.

    do 23 jan Kasper Jansen, NRC Handelsblad

    ‘Na een jarenlange depressie presenteerde de Duitse topregisseur Konwitschny gisteravond weer een nieuwe productie, waarvoor de internationale en vooral Duitse pers in groten getale naar Amsterdam was gekomen. Het optimistische slot – ‘weg met dood en ellende, liefde overwint alles’ – is inderdaad totaal anders dan de Salome die Oscar Wilde en Richard Strauss zich voorstelden. Namens hen liet Konwitschny aan het slot een acteur in het publiek roepen: ‘Fout, die vrouw moet dood’. Het premièrepubliek was enthousiast. De rest van de wereld zal er ook van opkijken: deze productie gaat nog naar Tokio en Göthenborg. En wellicht ook naar Moskou en Leipzig, waar Konwitschny werkt bij de opera. […] Nu wordt de liederlijke decadentie aan het hof van Herodes door Konwitschny breed uitgemeten rond een Avondmaalstafel zoals Leonardo da Vinci die schilderde. […] Hier, op een rommelige afterparty zonder God en gebod, kondigt Johannes de Doper de komst van de Messias aan. Salome’s moeder Herodias neukt met iedereen onder en op de tafel en vergrijpt zich ook aan Johannes. De hoofdbeveiliger Narraboth wordt vermoord, aanleiding voor een homofiele en necrofiele gang bang. Herodes (Gabriel Sadé) vraagt om wijn, Johannes geeft hem een fles en begint zelf ook te zuipen. Als zijn hoofd is afgehouwen loopt hij ermee rond, tot het naar de hemel zweeft. Deze Salome is een absurdistische comedy. De humor herinnert aan de Christusfilm The Life of Brian van Monty Python, de niets-is-gek- genoeg-sfeer rond Herodias lijkt op Absolutely Fabulous. Salome’s sluierdans is een MTV-clip. Het probleem is dat alles bij voortduring zwaar over de top is. Er is geen focus, telkens gebeuren drie dingen tegelijk. De sensuele muziek, gespeeld door het Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Stefan Soltesz, raakt op de achtergrond in een overmaat aan vocale expressiviteit. De uitbundige Herodias van Doris Soffel groeit uit tot de hoofdrol. Als Salome kan de Zweedse Annalena Persson zich pas echt laten horen in haar extatische liefdesscène met Johannes. Daar herleeft het meisje in haar, daar bloeit dan voor het eerst in de Salome-historie iets moois op.’

    do 23 jan Erik Voermans, Het Parool

    ‘Peter Konwitschny, de meest gelauwerde Duitse regisseur van dit moment in de wereld van het muziektheater, koos De Nederlandse Opera als huis voor de première van zijn gloednieuwe Salome, die ook nog in Tokio en Gothenburg te zien zal zijn. Groot was dan ook de belangstelling van de internationale operacritici voor deze productie, waarvan de eerste voorstelling gisteravond op een intrigerende mengeling van boe en bravo werd onthaald. […] Konwitschny schetst in deze Salome een door en door decadente en verrotte wereld. Het banket aan het hof van vorst Herodes en zijn vrouw Herodias speelt zich af aan een lange tafel in een grauwe bunker, verstoken van licht. De enige wet die hier nog geldt, is die van het totale hedonisme. […] Maar al het inktzwarte cultuurpessimisme ten spijt, biedt Konwitschny een sprankje hoop, waardoor de gruwelhumor acceptabel wordt. Met een voor hem kenmerkende Unwertung aller Werte maakt hij van Salome – die gewoonlijk een onuitstaanbaar wicht is, een nieuwtestamentische Paris Hilton – een ontroerend, naar liefde hunkerend personage. En de regisseur gaat nog een stapje verder: aan het slot rennen Salome en Jochanaan als een verliefd stel van het podium. Misschien was dat afgehakte hoofd op die zilveren schaal maar een droom, onder het motto ‘Het geheim van de liefde is groter dan het geheim van de dood’. Men komt ogen tekort en de oren worden ook gul bediend. In de orkestbak speelt het Nederlands Philharmonisch onder Stefan Soltesz met een opwindende gloed en op de bühne steelt met name de sterk acterende Doris Soffel als tragi-komische sloerie Herodias de show. Annalena Persson is in de titelrol vooral koel en ongenaakbaar, maar het contrast met de warme, knuffelbeerachtige Albert Dohmen (schitterende stem) wordt er alleen maar fascinerender van. Gabriel Sadé is een overtuigende en zeer enge Herodes.’

    do 23 jan Christoph Schmitz, Deutschlandfunk

    ’Jochanaan: „Wo ist er, dessen Sündenbecher voll ist? Wo ist er, der eines Tages im Angesicht alles Volkes in einem Silbermantel sterben wird?“ So gestaltet Albert Dohmen mit seinem prächtigen Bariton den Jochanaan nicht als verbohrten und kalten Ideologen, sondern als einen Menschen, der mit jeder Faser seiner Existenz versucht, dem libertinären Zeitgeist mit seinem Diktat permanenter Triebabfuhr zu widerstehen. Und die von Annalena Persson nicht ganz so dramatisch stark gesungene Prinzessin Salome will den Jochanaan letztlich nicht verführen und in ihre marode Welt hinunterziehen. Sondern sie will sich ihm anschließen, um sich zusammen mit ihm aus der Porno-Gesellschaft zu befreien, was am Ende tatsächlich gelingt. Jochanaan wird nicht geköpft. Nur ein blutender Pappmascherumpf schwebt davon. Das gute Ende ist ein kleines Theaterwunder! Das geht stimmig aus der Musik hervor. Aus Salomes klanglich inniger Umarmung des abgehakten Kopfes wird bei Konwitschny eine freundschaftliche Berührung zwischen der lächelnden Prinzessin und dem erleichterten Jochanaan. Stefan Soltesz als Dirigent der Niederländischen Philharmonie macht die Wärme der Partitur hörbar, aber auch die Hardcore-Schärfe der kaputten Zeit. In Amsterdam geht es kräftig zur Sache. Die Oper nimmt es mit der Welt auf.’