De Nationale Opera presenteert

Parsifal Richard Wagner (1813-1883)

Deze productie was te zien in juni 2012

Parsifal

Richard Wagner
Ein Bühnenweihfestspiel in drei Aufzügen
Libretto van Richard Wagner
Wereldpremière 26 juli 1882, Festspielhaus, Bayreuth

 

Nieuwe productie

Première 12 juni 2012
In het kader van het Holland Festival

Over de opera

De muziek van Wagners laatste opera oogstte van meet af aan grote bewondering, maar het religieus-filosofische karakter van het libretto heeft steeds weer aanleiding gegeven tot heftige discussies. Alleen een ‘reine dwaas’ kan door de kracht van het christelijk mededogen heil en verlossing brengen aan Amfortas en de in verval geraakte Graalgemeenschap. Maar is Parsifal nog wel een ‘reine dwaas’ nadat Kundry hem heeft gekust? Aan het slot van de opera blijkt immers dat hij, de verlosser, zelf behoefte heeft aan verlossing. Ook Kundry draagt twee zielen in zich: zij is zowel verleidster als dienares. Deze tegenstrijdigheid komt eveneens in de muziek tot uitdrukking. De spaarzaam gebruikte leidmotieven laat Wagner in deze opera zodanig met elkaar versmelten, wederzijds op elkaar inwerken en naar elkaar verwijzen dat ambivalentie en gespletenheid muzikaal gestalte krijgen.

‘Het laatste werk van Wagner is tevens zijn meest theatrale, en men zal niet makkelijk een kunstenaarsloopbaan vinden die logischer verliep dan de zijne.’ - Thomas Mann

Het verhaal

Het voorafgaande
In de Graalburcht worden twee relikwieën bewaard: de kelk van het Laatste Avondmaal (de Graal) en de speer waarmee Christus' zijde na de kruisdood werd geopend. Engelen hadden deze voorwerpen aan koning Titurel geschonken. De Graalbroederschap legt zich toe op het helpen van mensen in nood. Ook Klingsor wilde zich bij hen aansluiten, maar hij kon niet voldoen aan de voorwaarde van kuisheid. Toen hij zichzelf daarom castreerde en wederom werd afgewezen, schiep hij uit woede een betoverde tuin, waarin jonge vrouwen de Graalridders verleiden. Amfortas, Titurels zoon, was een van hun slachtoffers toen hij – gewapend met de heilige speer – tegen Klingsor ten strijde trok. Een geheimzinnige vrouw (Kundry) verleidde hem; Klingsor maakte hem het wapen afhandig en verwondde Amfortas in zijn zijde. De wond sluit zich niet en de koning lijdt vreselijke pijnen.

I
De ridder Gurnemanz laat vier knapen het dagelijks bad van de koning voorbereiden. Kundry, die tegen wil en dank de broederschap helpt, komt te paard aangesneld met een balsem uit Arabië, dat echter ook niet zal baten. De knapen vinden dat ze beter op zoek kan gaan naar de speer, maar Gurnemanz weet dat hiervoor slechts één held is uitverkoren, die tevens Amfortas uit zijn lijden kan verlossen: de 'reine dwaas', 'door meelij wetend'.
Een vreemde knaap heeft een zwaan doodgeschoten die over het meer vloog. Allen zijn verontwaardigd, wat de onnozele jongen aanvankelijk niet begrijpt. Kundry weet wie hij is: Parsifal, zoon van de gevallen Graalridder Gamuret en diens inmiddels ook gestorven vrouw Herzeleide. Gurnemanz vermoedt in hem de 'reine dwaas' en noodt hem binnen in de Graalburcht.
Daar bereidt men de ceremonie van de Graalonthulling voor. Titurel, die alleen nog in leven wordt gehouden door de aanblik van de Graal, beveelt zijn zoon deze handeling te verrichten. Amfortas weigert aanvankelijk, want hij weet dat zijn pijn tijdens het oplichten van de Graal even verdwijnt, om daarna des te heviger terug te keren. Maar allen dringen aan en hij geeft toe. De Graal wordt onthuld, het bloed van Christus gloeit daarin op en de ridders nemen deel aan het Avondmaal. Parsifal heeft er niets van begrepen en Gurnemanz gooit hem de deur uit.

II
Vanuit zijn kasteel ziet Klingsor Parsifal naderen. Hij beveelt Kundry de onschuldige jongen van zijn reinheid te beroven. Eens had Kundry de lijdende Christus uitgelachen en als straf moet zij eeuwig blijven leven. Ze dient daarbij zowel de Graalbroederschap als Klingsor. Afvallige Graalridders proberen Parsifal tegen te houden maar hij verslaat hen en betreedt de betoverde tuin.
De bloemenmeisjes proberen hem tevergeefs te verleiden; Kundry slaagt er bijna in. Ze vertelt hem uitvoerig over zijn moeders dood en biedt hem troost door een kus. Door haar omhelzing voelt Parsifal plotseling de pijn van Amfortas en hij begrijpt dat hij niet verder op haar avances moet ingaan. Hij beseft zijn roeping en wil terug naar de Graalburcht. Klingsor is woedend en slingert de speer naar hem toe, maar deze blijft boven Parsifals hoofd zweven. Parsifal grijpt het wapen, slaat er een kruis mee en Klingsors burcht zakt in de diepte. Parsifal begeeft zich op weg naar de Graalburcht.

III
Jaren later, de ochtend van Goede Vrijdag. Gurnemanz woont als kluizenaar in het bos. Hij wekt Kundry uit een diepe slaap en merkt dat zij zich zacht en nederig gedraagt. Een onbekende ridder verschijnt, in volle wapenrusting – hoe ongepast op deze heilige dag! De vreemdeling blijkt Parsifal te zijn; hij komt de speer terugbrengen. Nu weet Gurnemanz dat de redder voor hem staat. Titurel is gestorven na Amfortas' weigering de Graalceremonie uit te voeren. De broederschap is tot armoede vervallen. Kundry wast Parsifals voeten, Gurnemanz wast zijn hoofd en zalft hem tot koning. Parsifal doopt Kundry. De natuur komt tot bloei door de wonderkracht van Goede Vrijdag.
De ridders willen dat Amfortas nog eenmaal de Graal onthult, hetgeen hij weigert. Parsifal sluit zijn wond met de speer en onthult nu zelf de Graal. Kundry zakt dood in elkaar en Parsifal wordt gehuldigd als nieuwe Graalkoning.

Team, Cast en Koor

Muzikale leiding 
Iván Fischer
Regie 
Pierre Audi
Decor 
Anish Kapoor
Kostuums 
Christof Hetzer
Licht 
Jean Kalman
Beweging 
Gail Skrela
Dramaturgie 
Klaus Bertisch
Koor 
Koor van De Nederlandse Opera
Instudering koor 
Martin Wright
Kinderkoor 
De Kickers van Muziekschool Waterland
o.l.v. Lorenzo Papolo
Orkest 
Koninklijk Concertgebouworkest
Amfortas 
Alejandro Marco-Buhrmester
Titurel 
Mikhail Petrenko
Gurnemanz 
Falk Struckmann
Parsifal 
Christopher Ventris
Klingsor 
Mikhail Petrenko
Kundry 
Petra Lang
Gralsritter 
Jean-Léon Klostermann
Roger Smeets
Knappen 
Lisette Bolle
Rosanne van Sandwijk,
Erik Slik,
Jeroen de Vaal
Blumenmädchen 
Lisette Bolle
Oleksandra Lenyshyn
Inez Hafkamp
Tomoko Makuuchi
Melanie Greve
Rosanne van Sandwijk
Stimme aus der Höhe 
Marieke Reuten

Koninklijk Concertgebouworkest

Het Koninklijk Concertgebouworkest behoort tot de meest vooraanstaande symfonieorkesten ter wereld. Het in 1888 opgerichte orkest werd door Gramophone uitgeroepen tot ‘The World’s Greatest Orchestra’, vanwege zijn unieke, herkenbare klank en stilistische flexibiliteit. Meest recent bij De Nationale Opera: Parsifal (2012) en Falstaff (2014); in 2015 werkt het Koninklijk Concertgebouworkest mee aan Lulu.

MET STEUN VAN:

    di 21 jan Erik Voermans, Het Parool

    ‘een magistrale theaterbelevenis […] De tweede akte is de triomf van decorman Anish Kapoor, beroemd beeldend kunstenaar. Zijn reusachtige, hangende spiegelende zilveren schaal […] werkt als een 21ste-eeuwse hallucinatoire pendant van de vloeistofdia. Ongelooflijk mooi. […] Een vocaal hoogtepunt was het liefdesduet tussen Kundry en Parsifal […] Een schitterende Petra Lang en een fraai masculiene Christopher Ventris stegen hier tot grote hoogte. […] Tot grote hoogte stegen ook het Koninklijk Concertgebouworkest in de bak en het Koor van De Nederlandse Opera op het toneel’

    di 21 jan Biëlla Luttmer, De Volkskrant

    ‘Dirigent Iván Fischer kiest voor transparantie, met verheven koperkoralen van de meesterblazers van het Koninklijk Concertgebouworkest en fijn gepenseelde lijntjes van het hout. […] Ruim vijf uur duurt de voorstelling, maar de tijd vliegt voorbij. […] De regisseur Pierre Audi […] is groots in het perspectief geven aan de verhoudingen tussen het grote speelvlak en de personages, tussen mensenmassa en individu.’

    di 21 jan Peter van der Lint, Trouw

    ‘In de door Anish Kapoor ingerichte ruimtes schetste Audi vooral een ontroerend en diepmenselijk portret van Kundry, Parsifal en Amfortas. […] De enorme bolle ronde spiegel in het tweede bedrijf levert spectaculaire beelden en kleuren op. Het duet tussen Parsifal – de heerlijk kloek zingende Christopher Ventris – en Kundry (een zinderende Petra Lang met fraaie topnoten) is door Audi meesterlijk geregisseerd. […] Het publiek was dinsdag dolenthousiast over deze nieuwe Wagner en onthaalde iedereen met gejuich.’