Het Nationale Ballet presenteert

Het Zwanenmeer Rudi van Dantzig

Start verkoop 01 jun 12:00

Ballet der balletten

Tijdsduur 3:25

Pauzes 2

Van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski

Het Zwanenmeer wordt vaak het ‘ballet der balletten’ genoemd, waarbij de versie van Rudi van Dantzig uitblinkt in emotionele zeggingskracht.

Het Zwanenmeer van Van Dantzig weet net als Tsjaikovski’s beroemde gelijknamige balletmuziek nog steeds een gevoelige snaar bij nieuwe generaties toeschouwers te raken. De eerste en tot nu toe enige Nederlandse productie van het ‘ballet der balletten’ werd door vrijwel alle kranten niet alleen als een mijlpaal in de Nederlandse dansgeschiedenis bestempeld, maar verdient – aldus de recensenten – ook verreweg de voorkeur boven veel buitenlandse interpretaties van Het Zwanenmeer.

Tsjaikovski

Van Dantzig liet zich voor zijn Zwanenmeer (1988) in belangrijke mate inspireren door de muziek van Tsjaikovski én door diens brieven en dagboeken. De choreograaf interpreteerde het grondgegeven van het ballet – de jongen die geacht wordt zich een bruid te verwerven en daarin faalt – als een directe afspiegeling van het leven van de componist, die, zo wordt inmiddels algemeen aangenomen, homoseksueel was.

Siegfried, Odette en Odile

De mannelijke hoofdfiguur, prins Siegfried, heeft in Van Dantzigs versie van Het Zwanenmeer dan ook meer inhoud en diepgang gekregen. De Witte Zwaan, Odette, is niet langer een tot zwaan omgetoverde vrouw die uit de handen van een tovenaar moet worden gered, maar een symbool van de puurheid en oprechtheid van Siegfrieds idealen. Door zich over te geven aan de materiële en sensuele verleidingen van het leven – gesymboliseerd door De Zwarte Zwaan, Odile – verloochent Siegfried deze idealen.

 

Emotionele zeggingskracht

Het Zwanenmeer (1895) vormt met The Sleeping Beauty en De Notenkraker de grote drie van het Russische negentiende-eeuwse ballet. Componist Pjotr Iljitsj Tsjaikovski en choreograaf Marius Petipa tilden hiermee zowel de balletmuziek als de danskunst naar het hoogste niveau. In zijn choreografie heeft Van Dantzig de overgeleverde delen van het oorspronkelijke ballet van Marius Petipa en Lev Ivanov uit 1895 gerespecteerd. De tweede akte is vrijwel ongewijzigd en ook andere, beroemde scenes zijn gehandhaafd, zoals de spectaculaire Zwarte Zwaan-pas de deux met de 32 fouettés. In de nieuw gechoreografeerde delen ligt de nadruk op een menselijke, doorleefde interpretatie waardoor deze versie zo uitblinkt in emotionele zeggingskracht.

Rudi van Dantzig

Choreograaf

Weinigen hebben zozeer hun stempel op Het Nationale Ballet en de Nederlandse dans gedrukt als Rudi van Dantzig (Amsterdam, 1933-2012). Van Dantzig, choreograaf en schrijver, was twintig jaar lang artistiek leider van Het Nationale Ballet.

 

Bevlogen. Dat woord is als geen ander van toepassing op Rudi van Dantzig. Als kind een stil, teruggetrokken jongetje vond Van Dantzig in de dans een manier om zijn gevoelens te uiten, voortkomend uit zijn oorlogservaringen en de worsteling met zijn homoseksualiteit. Van Dantzig was twintig jaar lang enig artistiek leider van Het Nationale Ballet, dat hij tot een eenheid, een familie smeedde. Zijn choreografieën – hij maakte er meer dan veertig voor Het Nationale Ballet – toonden een grote sociale betrokkenheid en een eeuwig ‘jagen naar het onbereikbare’. Tot zijn bekendste werken behoren Vier letzte Lieder, Monument voor een gestorven jongen, Onder mijne voeten en zijn versies van de avondvullende klassieke balletten Romeo en Julia en Het Zwanenmeer. Van Dantzig is ook bekend geworden als schrijver, met onder meer Voor een verloren soldaat, Het spoor van een komeet en Herinneringen aan Sonia Gaskell dat in 2013 postuum verscheen.

 

Hollandse Meesters

Zoals Petipa voor Het Zwanenmeer werd bijgestaan door Ivanov, zo deed Van Dantzig voor zijn versie een beroep op multitalent (en vriend en jarenlange partner) Toer van Schayk. Deze choreografeerde de kleurige volksdansen die in de derde akte Siegfrieds verjaardagsfeest opluisteren. Daarnaast tekende hij voor de imponerende decors en kostuums, waarmee hij de ‘gouden’ schilderijen van de zeventiende-eeuwse Hollandse Meesters als het ware tot leven wekt.

Choreografie Rudi van Dantzig, naar Marius Petipa en Lev Ivanov
Choreografie caracteredansen derde akte Toer van Schayk
Muziek Pjotr Iljitsj Tsjaikovski
Decor- en kostuumontwerp Toer van Schayk
Lichtontwerp Jan Hofstra

 

Muzikale begeleiding

Het Balletorkest o.l.v.
Boris Gruznin (maart-april)
Andrew Mogrelia (mei)

Het Balletorkest
Sinds de oprichting in 1965 is het orkest de trotse begeleidingspartner van Het Nationale Ballet en het Nederlands Dans Theater. De werkwijze is uniek in Nederland. Het Balletorkest, met Matthew Rowe als chef-dirigent, bestaat uit een vaste kern van 45 musici, waar nodig ondersteund door hooggekwalificeerde gastspelers. Dit geeft het orkest een uniek karakter: flexibel, dynamisch en van hoge kwaliteit. Het Balletorkest verbindt muziek en dans tot een betoverende ervaring: van klassiek ballet tot moderne dans, van muziekeducatie tot talentontwikkeling. Een optimale synthese tussen muziek en dans, dat is de missie van het orkest. Het orkest beheerst een rijk repertoire, met daarbinnen een prominente plaats voor de parels uit de balletgeschiedenis, zoals Tsjaikovski’s Notenkraker, de Sacre du Printemps van Stravinsky en Romeo en Julia van Prokofjev. Dit repertoire wordt steeds weer aangevuld met de beste werken van hedendaagse componisten, geselecteerd door de toonaangevende choreografen van vandaag. Daarmee bereikt het orkest dansliefhebbers en liefhebbers van balletmuziek, en tevens kinderen en jongeren. De educatieve projecten van het orkest wonnen meerdere (internationale) prijzen, zoals de Young Audiences Music Award in 2016 voor Creatures, een samenwerking met dansgezelschap ISH. Naast dans- en educatieproducties concerteert het orkest ook op podia in en om Amsterdam, zoals op de Avond van de Balletmuziek in Carré, of op kleinere schaal bij De Hortus en museum de Hermitage.
 

    zo 09 feb de Telegraaf

    ‘Dit sprookjesachtige en toch dramatische Zwanenmeer is een must voor de liefhebbers van klassiek ballet en allen die het kunnen worden’